Door: REEF geeft raad / 21 maart 2012

Als je de krant openslaat lees je dagelijks artikelen over allerlei vormen van overlast zoals burenoverlast, verkeersoverlast, geluidsoverlast, enz. REEF geeft raad krijgt regelmatig van opdrachtgevers de vraag op welke verschillende wijzen overlast bestreden kan worden. Ik maak daarbij altijd automatisch onderscheid tussen het ‘verder voorkomen’ van overlast, de zogenaamde zachte kant zoals een buurtgerichte aanpak, het voeren van gesprekken met de verschillende partijen en de harde kant, het zo spoedig mogelijk beëindigen van een reeds bestaande overlastsituatie met alle instrumenten die een gemeente daartoe ter beschikking staan. 

Deze log gaat over de ‘harde’ kant. Het voorbeeld dat ik daarbij neem is één van de meest voorkomende vormen van overlast, namelijk burenoverlast. Een verwarde huiseigenaar (dus geen huurder, zie Wet Victor) veroorzaakt regelmatig ernstig brandgevaar door gasflessen open te draaien en vuur bij het gas te laten. Ook bedreigt en verwondt hij omwonenden en komt hij regelmatig in aanraking met de politie. De omwonenden zijn het beu en willen dat de huiseigenaar niet meer terugkeert naar zijn woning.  

De meest voor de hand liggende en meest verstrekkende oplossing is de woning te onteigenen. Het begrip ‘eigendom’ is één van de fundamentele beginselen van het privaatrecht en wordt bij het eerste jaar van de studie rechten als allereerst in het brein van de rechtenstudent geprint: “Eigendom is het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben” (artikel 5:1 Burgerlijk Wetboek). Onteigening is een verregaande maatregel die niet snel kans van slagen zal hebben omdat men in feite iemands eigendom afpakt, in de regel zal dan ook geopteerd worden voor de variant waarbij een eigenaar tijdelijk de toegang tot zijn woning wordt ontzegd of waarbij een eigenaar een dermate hoge dwangsom krijgt opgelegd dat hij wel twee keer nadenkt om overlast te plegen. In beide gevallen zal een rechter daar uiteindelijk over moeten beslissen.  

Welke rol kan een gemeente spelen als onteigening geen optie is? Ten eerste kan de burgemeester besluiten de woning te sluiten op grond van artikel 174a Gemeentewet (staat bekend als de Wet Victoria). Voor sluiting is dan van belang dat de openbare orde verstoord dient te worden door gedrag in de woning waarbij de verstoring een ernstig gevaar oplevert voor de veiligheid en gezondheid van omwonenden. Aan deze eisen wordt niet snel voldaan (zie ABRvS 1 december 2010, LJN: BO5718).  

Als sluiting niet mogelijk is kan wellicht overwogen worden om een creatieve (privaatrechtelijke) oplossing via de burgerlijke rechter te overwegen. De burgemeester kan op grond van artikel 3:305b en 6:162 BW) de rechter verzoeken om de man te verbieden de woning opnieuw te betrekken. De burgemeester komt dan op voor de belangen van de in een buurtvereniging verenigde bewoners (zie Vols en Brouwers, “Nederland wordt steeds asocialer, de buurtrechter als reddende engel”, Rijksuniversiteit Groningen 2010, pag. 23). 

Een andere optie is de mogelijkheid dat de buren zich verenigen en zelf een rechtszaak aanspannen tegen de overlastveroorzaker(s) waarbij in overweging kan worden genomen dat de  gemeente de kosten voor de rechtsvertegenwoordiging van de buurtvereniging zal dragen, zie voor een dergelijk geschil waarbij de omwonenden zelf als partij de overlast bestrijden de uitspraak van de Rechtbank Utrecht op 28 april 2010 (LJN: BM2510).